ଶ୍ରାବଣ ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀ; ଜାଣନ୍ତୁ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ପୂଜା-ବିଧି 

ବର୍ଷକରେ ୨୪ଟି ଏକାଦଶୀ ପଡ଼ିଥାଏ । ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀ ଅନ୍ୟତମ । ଏହି ଏକାଦଶୀ ଶ୍ରାବଣ ଓ ପୌଷ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ପଡ଼ିଥାଏ । ଯେଉଁମାନେ ବିଧିବିଧାନ ମୁତାବକ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ମନୋସ୍କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ । ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ । 

1. ସନ୍ତାନ ସୁଖରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଉଥିବା ଦମ୍ପତିମାନେ ଏହି ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦାଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍। କୁହାଯାଏ ଯେ, ଏହି ବ୍ରତପାଳନ କଲେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥାନ୍ତି।
2. ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ କାମନା କରି ମାଆମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ ନିଷ୍ଠାର ସହ ପାଳନ କଲେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଭଲ ରହିଥାଏ।
3. ସ୍ବାମୀ- ସ୍ତ୍ରୀ ନିଷ୍ଠାର ସହ ଏହି ବ୍ରତକୁ ପାଳନ କଲେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରିଥାନ୍ତି।
4. ଏଥିସହ ମାଆମାନେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଶୁଭ କାମନାକରି ଏହି ବ୍ରତକୁ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଦ୍ବାରା ପୁତ୍ରମାନେ ଖୁସି ଓ ଶାନ୍ତିରେ ରହିଥାନ୍ତି। ପିଲାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସୁଥିବା ସବୁ ବିପଦ ଟଳି ଯାଇଥାଏ।

ନିୟମ

1. ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ ପାଇଁ କିଛି ନିୟମ ରହିଛି। ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ନିୟମ ରହିଛି। 
2. ନିର୍ଜଳା ବ୍ରତ ଅର୍ଥାତ ବ୍ରତ ସମୟରେ ପାଣି ମଦ୍ୟ ପିଇବେ ନାହିଁ । ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ନିର୍ଜଳା ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍।
3. ଅନ୍ୟଟି ଜଳୀୟ ବା ଫଳହାରୀ ଅର୍ଥାତ ବ୍ରତ ସମୟ​‌ରେ ଜଳ କିମ୍ବା ଫଳମୂଳ ଆହାର କରିପାରିବେ। ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ମନସ୍କାମନା ଲାଗି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି ସେମାନେ ଜଳ ଓ ଫଳମୂଳ ହାର କରିପାରିବେ।
4. ଦିନରେ ମାତ୍ର​ ଥରେ ଜଳ କିମ୍ବା ଫଳ  ଆହାର କରିପାରିବେ।

ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀକୁ ପବିତ୍ରୋପନା ଏକାଦଶୀ, ପବିତ୍ରା ଏକାଦଶୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାବଣମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀକୁ ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀ କୁହାଯାଏ। 

1. ଧର୍ମ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅନୁସାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଦ୍ଵାରା ଯେଉଁ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି ଫଳ ଶେଷନାଗ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟରେ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ବାସ କରିଲେ ପୂଣ୍ୟଫଳ ମିଳିଥାଏ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ଯମଲୋକ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି ନାହିଁ।
2. ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ବ୍ରତ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ମାତୃପକ୍ଷରୁ ତିନି ପୁରୁଷ ଓ ପିତୃପକ୍ଷରୁ ସାତପୁରୁଷ ପିତ୍ରୁପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ଯାଇଥାନ୍ତି। 

ବ୍ରତବିଧି

ଏହି ବ୍ରତ ବିଧି ନିୟମାନୁସାରେ ପାଳନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ଏକାଦଶୀତିଥି ଦିନ ପ୍ରାତଃରୁ ଉଠି ସ୍ନାନ ଆଦି କରିବା ପରେ ବ୍ରତର ସଙ୍କଳ୍ପ ନେବା ଉଚିତ୍। ସଙ୍କଳ୍ପ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ କରିବା ଦରକାର।ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବା ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣକୁମ୍ଭ ବା ଘଟ ସ୍ଥାପନା କରିବେ। ତାହା ଉପରେ ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତୀ, ବନ୍ଧେଇ ଫଟୋ କିମ୍ବା ଶାଳଗ୍ରାମ ସ୍ଥାପନ କରିବେ। 

1. ଏହି ବ୍ରତର ପାଳନ ଏକାଦଶୀତିଥି ଦିନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
2. ସନ୍ତାନ  ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ସକାଳ ଉଠି ଭଗବାନଙ୍କ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ୍।
3. ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀ ଦିନ ସକାଳୁ ଶୁଦ୍ଧପୁତଭାବେ ଗାଧୋଇ ପାଧୋଇ ଆସନ୍ତୁ |
4. ଏହି ବ୍ରତରେ ହଳଦିଆ ଫଳ, ହଳଦିଆ ଫୁଲ ଓ ତୁଳସୀ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଖରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
5. ଏହି ଦିନ ଗହମ, ହରଡ, ମୁଗ, ଚଣା, ଯଅ, ମସୁର ଓ ଚାଉଳ ଆଦିରୁ ଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟମାନ ଭୋଜନ କରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଏକାଦଶୀ ଦିନ ପୂଜା କରାଯାଏ।
6. ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତୁ। 
7. ଏହି ଦିନ କୌଣସି ଆହାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। 
8. ଯଦି ସମ୍ଭବ ହେଉଛି ଦିନ ସାରା ଦୀପ ଜାଳି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆରାଧନା କରନ୍ତୁ। 
9. ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଚାହୁଁଥିବା ଦମ୍ପତି ଏହି ଏକାଦଶୀ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି।
10. ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶିରେ ମଧ୍ୟ ରାତ୍ରପରେ ସ୍ତ୍ରୀ ପୁରୁଷ ସହବାସ କରିବାଦ୍ଵାରା ପୁତ୍ରସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଥାଏ। 
11. ଶେଷରେ ସ୍ବାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀ ଉଭୟ ଏକାଠି ପ୍ରସାଦ ସେବନ କରିବା ଉଚତ୍

ସନ୍ତାନ ଗୋପାଳ ମନ୍ତ୍ର

ଯେଉଁମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବେ ସେମାନେ ରାତିରେ ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁସହସ୍ର ନାମ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍। ତତ୍ ସହିତ ସନ୍ତାନଗୋପାଳ ମନ୍ତ୍ର ତୁଳସୀ ମାଳରେ ସ୍ଵାମୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଉଭୟ ୧୦୮ ଥର ଜପ କରିବେ ।

ଏହି ବ୍ରତର ସିଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଗୋପାଳମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ । ଗୋପାଳ ମନ୍ତ୍ର ହେଲା, 

“ ଓଁ କ୍ଲିଂ ଦେବକୀ ସୁତ ଗୋବିନ୍ଦ ବାସୁଦେବ ଜଗତ୍ପତେ, 

          ଦେହି ମେ ତନୟଂ କୃଷ୍ଣ ତ୍ବାମହମ୍ ଶରଣମ୍ ଗତା’’  

                  “ ଓଁ କ୍ଲିଂ କୃଷ୍ଣାଣାୟ ନମଃ’’

ଏହି ବ୍ରତର ସମାପନ ଏକାଦଶୀତିଥିରେ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହା ଦ୍ଵାଦଶୀତିଥିରେ ପ୍ରାତଃରୁ ଉଠି ସ୍ନାନ ଆଦି କରିବା ପରେ ବାଳକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦାନ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲାପରେ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରିବେ। ଏହି ଦିନଠାରୁ ଆରମ୍ଭକରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସର ଶୁକ୍ଲ ଏକାଦଶୀରେ ଏହିମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍ ।