ସୁଦଶାବ୍ରତ କଲେ କ'ଣ ଲାଭ ହୋଇଥାଏ

ଆମ ସଂସ୍କୃତିରେ ଓଷା ବ୍ରତର ଯଥେଷ୍ଟ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି । ଓଡ଼ିଶାର ଘରେ ଘରେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ପରି ସୁଦଶାବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟତମ । ସୁଦଶା ବ୍ରତ ଓଡିଆ ପରମ୍ପରାକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିବା ଏକ ରୀତିନୀତି  | ସମସ୍ତ ରୀତିନୀତି ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ |

ଏହି ଦିନ, ଗୃହିଣୀ ମାନେ ଦିନସାରା ଉପବାସ ରଖନ୍ତି ଏବଂ ସୌଭାଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଓ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ, ଘରର ସୁଖ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଏହି ବ୍ରତକୁ ପାଳିତ କରିଥାନ୍ତି, ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଏହି ବ୍ରତକୁ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି । ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ବ୍ରତ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଉପରେ ସର୍ବଦା ରହିଥାଏ ।

ଏହି ପର୍ବ ଓଡ଼ିଶାର ବିଶେଷତ୍ୱ, ଏହାକୁ କେବଳ ଓଡ଼ିଆ ମହିଳା (ହିନ୍ଦୁ) ମାନେ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି । ଭାରତର ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ବା ଭାରତ ବାହାରେ ଏହା ଦେଖା ଯାଏ ନାହିଁ ।

ବ୍ରତ କାହାଣୀ

ଜନୈକା ବିଧବା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନଦୀରୁ ଜଳ ଆଣିବା ସମୟରେ ନିଜ ବ୍ରତଟିକୁ ହଜାଇ ଦେଇଛନ୍ତି । ବ୍ରତ ହରାଇ ବିକଳ ଭାବେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ବେଳେ ନଳ ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସତ୍ୟବଦ୍ଧ ହୋଇ ନିଜ ରାଣୀଙ୍କଠାରୁ ବ୍ରତ ଆଣି ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ଦେଛନ୍ତି । ବ୍ରତଟି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ହୋଇଥିବାରୁ ବ୍ରତଦାନ କଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଛଡ଼ା ହେବାର କଥିତ ଥିବାରୁ ରାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୁଣ୍ଠାର ସହ ବ୍ରତଟିକୁ ଦେଇଛନ୍ତି । ବ୍ରତଦାନ ପରେ ତାଙ୍କର ସକଳ ସମ୍ପଦ, ସୁଖ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଅପହୃତ ହୋଇ ରାଜା ଓ ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଛଡ଼ା ଓ ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି । ଯାବତୀୟ ଦୁଃଖ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଭୋଗ କଲାପରେ ରାଣୀ ପୁନଶ୍ଚ ଯଥାବିଧି ସୁଦଶା ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବାପରେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅପହୃତ ସୁଖ ସୌଭାଗ୍ୟ ଫେରି ଆସିଛି ।

ପୂଜା ପୂର୍ବର ପ୍ରସ୍ତୁ  ତି

1. ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ଘରକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି, ତେଣୁ ପୂଜାର ପୂର୍ବ ଦିନ ପୁରା ଘରକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସଫା କରାଯାଏ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧତା ପାଇଁ ଗୋବର ଜଳ ଘରେ ଓ  ବାହାରେ ଛିଞ୍ଚି ଦିଆଯାଏ । 
2. ଏହା ଶୁଖିଯିବା ପରେ ମହିଳାମାନେ ଘରର ପ୍ରବେଶ ପଥରୁ ଠାକୁର ଘର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଉଳ ପେଷ୍ଟରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସୁନ୍ଦର ଝୋଟି ଚିତା ଆଙ୍କନ୍ତି | 
3. ପରଦିନ ସକାଳେ, ରୀତିନୀତି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ (ସକାଳ 2 ରୁ 4 ଟା ମଧ୍ୟରେ) ସମୟରେ | ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ଘର ପରିଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ।
4. ମହିଳାମାନେ ହଳଦୀ ପାଣିରେ ରୀତିନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ବୁଡ଼ିବା ପରେ, ସାଧାରଣତଃ ପୂଜା ପାଇଁ ଧଳା ଏବଂ ନାଲି କିମ୍ବା ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ମିଶ୍ରଣରେ ଶାଢ଼ୀ ପିନ୍ଧନ୍ତି |

ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର

ଏହିଦିନ ଆପଣ ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତ୍ତିଙ୍କ ଜପ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଆଶିର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଥାଏ ।

1. ମାତାଙ୍କ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର: ଓମ୍‌ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୟୈ ନମଃ ।।
2. ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର: ଓମ୍‌ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ ।।
3. ଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତ୍ତିଙ୍କ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର: ଓମ୍‌ ବୃଂ ବୃହସ୍ପତ୍ତୟେ ନମଃ ।।( ୧୦୮ଥର ତୁଳସୀ ମାଳା ସାହାଯ୍ୟରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ)

ପୂଜା ବିଧି

ସୁଦଶାର ଅର୍ଥ ଭଲ ସମୟ କିନ୍ତୁ  ପଲ୍ଲୀ ମାନସରେ ସମ୍ଭବତଃ ସୁଦଶା ଶବ୍ଦ ସହିତ ଦଶ ସଂଖ୍ୟାଟି ସଂଯୋଜିତ ହୋଇ ଆସିଅଛି । ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦଶମୀ ତିଥି ଗୁରୁବାରରେ ପଡ଼ିଲେ, ତାହା ସୁଦଶା ବ୍ରତ ରୂପେ ପାଳିତ ହୁଏ । ଆରମ୍ଭ ବର୍ଷ କାଳଶୁଦ୍ଧି ଥିଲେ ହିଁ ଏହି ପୂଜା କରାଯାଏ । ଏହି ବ୍ରତ ଥରେ ଆରମ୍ଭ କଲେ ସାରା ଜୀବନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।

1. ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଏକ ଛୋଟ କାଠ ବା ପିତ୍ତଳ ଖଟୁଲି ଉପରେ ବସାଯାଏ | 
2. ଫୁଲ, ସିନ୍ଦୂର , ଚନ୍ଦନ, ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର ଆଦିରେ ମାତାଙ୍କୁ ସଜାଯାଏ ।
3. ପାଣିରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଥିବା ଏକ କଳସ ଧାନ (ଧାନର ଶସ୍ୟ) ଉପରେ ରଖାଯାଏ | ଦଶଟି ପତ୍ର ସହିତ ଭଲ ଭାବରେ ସଫା ହୋଇଥିବା ଏକ ଆମ୍ବ ଡାଳକୁ କଳସ ଉପରେ ରଖାଯାଏ | 
4. ଏହି ପୂଜାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ହେଉଛି ଯେ ଦେବୀଙ୍କୁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା କିମ୍ବା ଦିଆଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ 10 ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଟେ, ଯେପରିକି ଦଶବର୍ଣ୍ଣ ମୁରୁଜ, 10 ପ୍ରକାରର ଫୁଲ ଵା ଦଶ ପାଖୁଡ଼ା ପଦ୍ମ, 10 ଟି ଗେଣ୍ଡୁ ବା ମଣ୍ଡା ଫୁଲ, 10 ମଣ୍ଡା ପିଠା ଏବଂ 10 ପ୍ରକାରର ଫଳ, 10 ଛେନା ଭୋଗ, 10 ଦୁବ ଘାସ ଏବଂ ସେତିକି ବର କୋଳି ପତ୍ର ଏବଂ ଅଭଙ୍ଗା ଚାଉଳ ଶସ୍ୟ , ଦଶମୁଖୀ ଦୀପ, ଦଶମୁଠି ଚାଉଳ, ଦଶମେଞ୍ଚା କଦଳୀ, ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ରୂପେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଦଶନାମ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣୀ, କମଳିନୀ, ଶ୍ରୀ ହରିପ୍ରିୟା, ପଦ୍ମାଳୟା, କମଳା, ଚଞ୍ଚଳା, ବିଘ୍ନସେନୀ, ସିନ୍ଧୁର ଦୁଲ୍ଲଣୀ, ଦୁର୍ଗତି, ବିଷ୍ଣୁ ପାଟରାଣୀ ।
5.  ମହିଳାମାନେ ଏହି ଦିନ ‘ସୁଦଶା ବ୍ରତ’ କଥା ପଢିବା ଆବଶ୍ୟକ |

ଦଶଖିଅ ସୂତା ବଳି ଏଥିରେ ଦଶଟି ଗଣ୍ଠି ପକାଇ, ଏଥିରେ ହଳଦୀ ବୋଳି, ବ୍ରତ ପୂଜା କରି ଏହାକୁ ଡାହାଣ ବାହୁମୂଳରେ ବାନ୍ଧନ୍ତି  | ଦଶଟି ଗଣ୍ଠି, ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ 10 ଟି ଭିନ୍ନ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସୂତାରେ ତିଆରି ହୋଇଛି, ଯାହା କେବଳ ପରବର୍ତ୍ତୀ  ସୁଦଶାବ୍ରତ ସମୟରେ ବଦଳାଯାଏ |

ବ୍ରତ ବାନ୍ଧିବା ପୂର୍ବରୁ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଦଶଟି ଭିନ୍ନ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସମୟରେ ସୂତା ଉପରେ ଦଶଟି ଗଣ୍ଠି ତିଆରି କରାଯାଇଥାଏ |  ଯାହା ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ 10 ନାମର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ ବା ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ । 

1. ଏହି ବ୍ରତର ପ୍ରଥମ ଗଣ୍ଠିର ନାମ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣ
2. ଦ୍ଵିତୀୟ ଗଣ୍ଠିର ନାମ କମଳଲୋଚନ ବା କମଳିନି
3. ତୃତୀୟ ଗଣ୍ଠିର ନାମ ପଦ୍ମ ଆସନି ବା ଶ୍ରୀ ହରିହରା ପ୍ରିୟା
4. ସେହି ଭଳି ଚତୁର୍ଥ ଗଣ୍ଠିର ନାମ ଦୁଃଖନାଶିନୀ ବା ପଦ୍ମ।ଳୟା
5. ପଞ୍ଚମ ଗଣ୍ଠିର ନାମ ସର୍ବସୁଲକ୍ଷଣୀ ବା କମଳା 
6. ଷଷ୍ଠରେ କଷ୍ଟନାଶିନୀ
7. ସପ୍ତମରେ ସୁଖଦାୟିନୀ ବା  ବିଗ୍ନେସେନି
8. ଅଷ୍ଟମରେ ଦାରିଦ୍ର‌ ଭଞନୀ ବା ସିନ୍ଦୁରା ଦୁହ୍ଲନୀ
9. ନବମରେ ଧନପୁତ୍ର ବାଞ୍ଛିନୀ ବା ଦୁର୍ଗତୀ ନାସିନି
10. ଦଶମ ଗଣ୍ଠିରେ ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବାସ କରିଥାନ୍ତି ବା ବିଷ୍ଣୁ ପାଟାରାଣୀ

ଭୋଗ

1. ସୁଦଶାବ୍ରତ ପୂଜା ତିନୋଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କରାଯାଏ - ସକାଳ, ପୁଣି ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂର୍ବରୁ | ସକାଳ ପୂଜାରେ କଦଳୀ, ଗ୍ରେଟେଡ୍ ନଡ଼ିଆ ଏବଂ ଛେନା |
2. ମାତାଙ୍କ ପାଖରେ ଭୋଗ ଆକାରରେ ଫଳ ସହ ଛଣା ପିଠା ମଧ୍ୟ ଲାଗି କରାଯାଏ । 
3. ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ 10 ମଣ୍ଡା ପିଠା,ଦ୍ୱିପହର ସମୟରେ ମାତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଖେଚୁଡ଼ି ସହ ଶାଗ ଭଜା, ଡାଲି ଓ କ୍ଷିରି ଭଳି ସାତ୍ତିକ ଭୋଗ ଲାଗି କରାଯାଇ ସୁଦଶା ବ୍ରତ ବହି ପଢ଼ାଯାଏ । 
4.  ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂର୍ବରୁ ପାନ ଭୋଗକୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ | ଶେଷରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ସିନ୍ଦୂର ଲଗାଇ , ଲଡ଼ୁ ଭୋଗ ଲାଗି କରାଇ ଧୂପ ଦୀପ ଦେଇ ବ୍ରତ ପୂଜା ସମାପନ କରାଯାଏ ।

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଧି

1. ଏହିଦିନ ବିଧି ବଶତଃ ସକାଳ ସ୍ନାନ ପରେ ବୃନ୍ଦାବତୀଙ୍କୁ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବେ । 
2. ଏହାସହ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଘୃଣ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବେ । 
3. ଏହି ଜଳରେ ସିନ୍ଦୂର, ଚନ୍ଦନ, କର୍ପୂର, ଗୁଡ଼ , କ୍ଷୀର ଓ ଦୁବଘାସ ମିଶାଇ ପାରିବେ । 
4. ପରେ ତୁଳସୀ ସହ ମହୁ ମିଶାଇ ସେବନ କରିବେ । 
5. ବ୍ରତଧାରୀ ଭୋକ ସମ୍ଭାଳି ନପାରିଲେ ଫଳ ଆହାର କରିପାରିବେ । 
6. ଏହଦିନ ପୂଜା ଶେଷ ପରେ ଦାନ କରିବା  ଉଚିତ । 
7. ମନ୍ଦିରରେ କଳସ, ନଡ଼ିଆ, ଦହି-ଚାଉଳ, ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ସହ ମିଠା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ ।

ଆନ୍ତରିକ ଭକ୍ତିର ଏକ ପରମ୍ପରା

ଦେଶ ଛାଡି ଚାଲିଯାଉଥିବା କିମ୍ବା ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀର ଅନୁପସ୍ଥିତି ହେତୁ ପୂଜାପାଠ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ଓଡିଆମାନେ ସମୃଦ୍ଧତା ପାଇଁ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଆନ୍ତରିକ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିପାରିବେ କାରଣ ବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ଆନ୍ତରିକତା ରୀତିନୀତିର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଅଟେ ।

ବ୍ରତର ବିଧିବିଧାନ ସହ ସାମାଜିକ ବାର୍ତ୍ତା ଏହାର ପଛଦ ପଟରେ ରହିଛି । ଘରେ ସୁଖସମୃଦ୍ଧି ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତଟି କରାଯାଇଥାଏ । ଯଦି ଆପଣ ମାନେ ବି ମାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଠାକୁରାଣୀଙ୍କର ଅଶେଷ କୃପା ଚାହାନ୍ତି ତେବେ ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଏହି ବ୍ରତ କରି ପାରନ୍ତି ।